“งงสับปะรดสีอยู่โซมาเลีย ถังทองอยู่มาดากัสการ์ อะกาเว่อยู่เยเมน …. ไหนคือเอกลักษณ์พันธุ์พืชของแต่ละประเทศ” - Pijaya Vachajitpan หรือ “บี” -พิชญะ วัชจิตพันธ์ อดีตพระเอกภาพยนตร์เรื่อง "มหา'ลัยเหมืองแร่" ดีกรีปริญญาโทด้านการปรับปรุงพันธุ์และพันธุกรรมพืช (Plant Breeding and Genetics) จากประเทศอังกฤษ อดีตอาจารย์มหาวิทยาลัย และเจ้าของฟาร์มชื่อ 2Bees Garden ในจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นแหล่งเพาะพันธุ์และสะสมแคคตัส รวมถึงไม้อวบน้ำพันธุ์แปลก พันธุ์หายาก และพืชโบราณจากทั่วทุกมุมโลก แสดงความเห็นต่อการจัดสวนนานาชาติในงานพืชสวนโลก อุดรธานี 2569
ประเด็นจัดสวนไม่ตรงปกดังกล่าว เพจ ฉันชอบดูนางงาม โพสรูปสวนนานาชาติหลายชาติพร้อมกับตั้งคำถาม “งานพืชสวนโลกที่ จ.อุดรธานี ทำไมเป็นแบบนี้ละสู”
โพสของเพจดังกล่าว ยังมี Suttisak Aksornnun ที่มาแสดงความเห็นว่า “ผู้รู้ด้านต้นไม้ บ้านเรามีเยอะแยะ น่าจะมาปรึกษากันบ้างน้อออออ” ขณะที่ Dang Dum บอกสั้นๆ แต่แรง “เห็นแล้วอายแทน เหมือนเด็กจัดงาน”
ความทะเล่อทะล่าสุกเอาเผากินในการจัดโซนพืชสวนนานาชาติทั้งที่งานพืชสวนโลก อุดรฯ ใช้งบประมาณมหาศาลมากกว่า 2 พันล้านกว่าบาทนั้น น่าอับอายขายหน้าต่อชาวโลกจริงๆ นับตั้งแต่ฉากหลังอย่างสวนประเทศตูนิเซีย - Tunisia กลับไปเอาวิวของประเทศอื่นมาแทน ดังที่ Saijai Saisalang คอมเม้นท์ว่า “ซานโตรินี่นินาาาา” ขณะที่ แวนด้า ไรวินท์ แซวแนวออกขำ “ตูนีเซียพะนะ”
สำหรับสวน Somalia (โซมาเลีย) นั้น Narupol Damkling เห็นสภาพแล้วถึงกับบอกว่า “สวน หน้าอบต.”
ส่วนสวนอียิปต์ naverr.y แสดงความเห็นว่า “ต้นผือคือพืชอียิปติสู 😂” และ Ging Ger บอก “สวนนี้ที่บ้านฉันมี55555” ขณะที่ Meili Pattamaporn อุทาน “เอ๋า (อ้าว) มีฮอดกก” ด้าน วาฬ ชณาวัชร บอก “ฉันอยากเห็นต้นปาปิรูทน่ะเนาะคนจัดก็ไม่ทำการบ้านเลย555+”
และยังมี สวนมาดาร์กัสการ์ ที่ Pramote Vijitvanotayan แสดงความเห็นว่า “ถังทอง ! มันไม่ใช่ไม้พื้นถิ่นของมาดากัสก้าร์นะครับนั่น” รวมถึง Arunrat Bamrungchit ที่บอกว่า “คาดว่าจะเห็นต้นบาวบับสักต้น!!!! อนิจจา มันอยู่ในฟิวเจอร์บอร์ดหรอกรึ”
นี่คือตัวอย่างเล็กๆ ที่ชาวโซเซียลหยิบมาล้อเล่นกันสนุกสนาน
คริสต์มาส ลุนไธสง หรือที่รู้จักในชื่อ Tongchristmas และเพจ Tongchristcactus นักสะสมและผู้ชื่นชอบต้นไม้ชื่อดังในไทย ที่เชี่ยวชาญด้านต้นไม้สะสมหายาก ไม้แปลก และไม้อวบน้ำ/กระบองเพชร โพสตั้งข้อสังเกตความไม่ตรงปก ตกมาตรฐานฯ ของงานครั้งนี้ และการใช้งบประมาณจัดงานว่า พืชสวนโลก ที่จ.อุดรธานี งบประมาณจัดรวม 2,750 ล้านบาท น่าจะหนักไปทางการก่อสร้างอาคาร สถานที่
ความหลากหลาย คำว่า “พืชสวนโลก” ชื่องานหายไป หลายๆ คนจะใช้คำว่า “พืชสวนไทย” แต่ทุกคนรู้ไหมว่า พืชในประเทศไทยนั้น มีพืช มีต้นไม้จากทั่วทุกมุมโลกกระจัดกระจายเต็มเลยในประเทศไทย ประเทศไทยส่งออกพืชต่างๆ ไปทั่วโลก ทำไมไม่ไปจัดซื้อมาจัดแสดงให้คนได้เห็นในงาน? งบแค่ประเทศละ 1 -2 ล้านบาท ก็เห็นบริบทต้นไม้ของแต่ละประเทศแล้ว
“มีงบ 2,750 ล้านบาท แทนที่จะรวมต้นไม้จากทั่วโลก ไปให้เด็กได้ไปเห็น ไปศึกษา ไปสร้างแรงบันดาลใจ ผมเชื่อนะว่ามีหลายๆโรงเรียน หลายๆหน่วยงานจัดทัวร์ไปลงทัศนศึกษาแน่นอน”
อยากจะทำอะไร ทำได้ทั้งหมดเพื่องาน“พืชสวนโลก” ด้วยงบ 2,750 ล้านบาทคือทำได้หมด
มีคนเก่งๆ ที่เชียวชาญแต่ละพืชเพียบ มีคนเก่งๆ เรื่องการออกแบบเพียบ มีคนเก่งๆ เรื่องหาต้นไม้เพียบ มีคนเก่งเรื่องปลูกและดูแลเพียบ งานระดับประเทศ งานระดับโลก งบระดับ 2,750 ล้านบาท จ้าง, ขอเชิญได้หมด
เรื่องความสวย ผมขอชมสวยครับ ทำออกมาดูดีสวยนะมุมอื่นนะไม่ใช่ภาพๆนี้
แต่คำว่า “พืชสวนโลก” ชื่องานนั้นไม่เหมือนคำว่า พืชสวนโลก ครับ ภาพที่เห็นเหมือนเน้นเปิดจอ TV ดูเอา
ผมจะอยากซื้อบัตร 199 บาทไปดูต้นไม้ทำไม 1 วัน
ผมเปิด YouTube ดูเอาตอนไหนก็ได้ ถ้าจะไปยืนดูคลิปบนจอ
ทำไมไม่เอาเงินไปกระจายซื้อต้นไม้ตามสวนต่างๆ ในประเทศไทยมารวมจัดแสดงไว้ที่ๆ เดียว ไม้ต่างๆทั่ วโลกเต็มไปหมดเลยนะ แบบนั้นคนจะสนใจมากแน่ๆ ขับรถไปที่เดียว จะเห็นต้นไม้ได้ แบบแปลกตาเลย
ยิ่งซื้อเยอะ สวนเหล่านั้นก็จะเติบโตขึ้นเงินจะตกไปถึงท้องถิ่น อีกทั้งสวนก็ต้องเสียภาษี เงินจะวนกลับไปที่ประเทศ
งานพืชสวนโลกในภาพ ไม่ได้น่าไปเลย อันนี้ไม่รวมเรื่องอื่นๆนะ ผมพูดถึง“พืช”ล้วนๆ
“ส่วนตัวงานก็จะบอก มีทั้งคนชอบและไม่ชอบ เรื่องปกติอีกนั่นละ”
เสียงสะท้อนดังกล่าวข้างต้น เป็นเรื่องที่ขำไม่ออก เพราะมันบ่งบอกถึงความตกมาตรฐานพฤกษ์ศาสตร์สากล ไม่เพียงแต่สร้างความงุนงงให้แก่ผู้พบเห็น แต่ยังชี้ให้เห็นปัญหากระบวนการทำงานของภาครัฐที่ปล่อยให้ "งานรับเหมาจัดภูมิทัศน์" ขาดการควบคุมเนื้อหาจาก "นักพฤกษศาสตร์" อย่างแท้จริง
หากจะขมวดปมจากทัศนะของนักวิชาการ ผู้เชี่ยวชาญด้านพืชทนแล้ง และนักสะสมพรรณไม้เฉพาะทางในโซเชียลมีเดีย พบข้อผิดพลาดหลักทางอนุกรมวิธานและพฤกษศาสตร์ 4 จุดสำคัญ นั่นคือ
· สวนมาดากัสการ์ (Madagascar Garden): มีการนำ แคคตัสถังทองซึ่งเป็นพืชถิ่นเดียวของประเทศเม็กซิโก ทวีปอเมริกา มาจัดแสดงเป็นไม้ไฮไลต์ ทั้งที่เกาะมาดากัสการ์มีอัตลักษณ์พฤกษศาสตร์ระดับโลกอย่าง กล้วยพัด, ไม้โขดตระกูล Pachypodium หรือ ต้นบาวบับ แต่ผู้จัดงานกลับแก้ปัญหาด้วยการใช้รูปไดคัทบาวบับบนแผ่นฟิวเจอร์บอร์ดมาปักแทน
· สวนโซมาเลีย (Somalia Garden): ปรากฏการปลูก สับปะรดสีและ ต้นคริสต์มาส ซึ่งเป็นพืชถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้และเม็กซิโก ทั้งที่นิเวศจริงของโซมาเลียคือทุ่งหญ้าสะวันนาแห้งแล้ง ซึ่งเป็นแหล่งธรรมชาติของ ต้นกำยาน, มดยอบ และ ว่านหางจระเข้สีเลือดโซมาลี
· สวนเยเมน (Yemen Garden): มีการนำ อะกาเว่ ไม้อวบน้ำจากทวีปอเมริกา มาวางจัดแสดง แทนที่จะเลือกใช้พืชเอกลักษณ์ระดับมรดกโลกของเยเมนและเกาะโซโคตรา เช่น ต้นเลือดมังกร หรือ กุหลาบทะเลทรายโซโคตรา
· สวนอียิปต์ (Egypt Garden): มีการนำ ต้นผือ หรือ กกไทย มาปลูกลงแปลง แทนที่จะเลือกใช้ กกปาปิรุส (Cyperus papyrus) ไม้น้ำยักษ์ช่อดอกทรงพู่ขนนกอันเป็นสัญลักษณ์ทางประวัติศาสตร์ของอารยธรรมลุ่มน้ำไนล์
งานมหกรรมพืชสวนโลก ไม่ใช่งานจัดพรรณไม้ถ่ายรูปตามเทศกาล หากแต่เป็นงานจัดแสดงระดับนานาชาติที่รับรองโดย สมาคมพืชสวนระหว่างประเทศ (AIPH - International Association of Horticultural Producers) ซึ่งกำหนดเกณฑ์การจัดงานไว้อย่างชัดเจนว่า จะต้องชู "คุณค่าทางการศึกษา" และ "การส่งเสริมความหลากหลายทางชีวภาพ" เป็นเสาหลักสากล
การวางพรรณไม้ข้ามทวีปข้ามภูมิศาสตร์ไม่เพียงแต่สุ่มเสี่ยงต่อการสร้างความเข้าใจผิดแก่เด็ก นักเรียน นักศึกษา และนักท่องเที่ยว แต่ยังขัดกับเจตนารมณ์ของ AIPH ที่ต้องการให้งานพืชสวนโลกเป็นห้องเรียนธรรมชาติวิทยาของมนุษยชาติ
ดังข้อวิพากษ์วิจารณ์ในกลุ่มวงการพฤกษศาสตร์ที่ชี้ว่า ปัญหานี้เกิดจากการที่ผู้รับเหมามักกว้านซื้อต้นไม้จากตลาดไม้ประดับทั่วไปเพื่อเน้นความฉูดฉาดและเติมเต็มพื้นที่ตามสัญญาจ้าง โดยขาดผู้เชี่ยวชาญกำกับดูแลเนื้อหาพรรณไม้ ที่ทำหน้าที่ควบคุมความถูกต้องทางวิชาการ อนุกรมวิธานพืช (Taxonomy) และภูมิศาสตร์พรรณไม้ (Biogeography) ของแปลงจัดแสดง มาควบคุมความถูกต้องของพืชพรรณ ทั้งที่ประเทศไทยมีศักยภาพของนักวิจัย ฟาร์มขยายพันธุ์ไม้แปลก และนักสะสมระดับท็อปของโลกที่พร้อมให้ยืมหรือจัดหาพันธุ์ไม้แท้ตรงปกมาจัดแสดงได้ไม่ยาก
ข้อเสนอแนะจากวงการพฤกษศาสตร์ต่อกรณีนี้ คือ ผู้จัดงานควรรีบประสาน สมาคมพฤกษศาสตร์แห่งประเทศไทยฯ หรือสถาบันวิจัยพฤกษศาสตร์ชั้นนำ เข้ามาเป็นคณะกรรมการตรวจเช็กและปรับปรุงแปลงจัดแสดงโดยด่วน คัดแยกพืชผิดถิ่นกำเนิดออก แล้วนำพืชสายพันธุ์ใกล้เคียงหรือพืชถิ่นเดียวจริงเข้ามาทดแทน รวมถึงปรับปรุงป้ายนิทรรศการให้ได้มาตรฐานวิชาการ
เพราะแก่นแท้ของงานพืชสวนโลก ไม่ใช่เพียงแค่การสร้างฉากถ่ายรูปสวยงาม แต่คือการแสดงความเคารพต่ออัตลักษณ์ทางนิเวศวิทยาและธรรมชาติต่างหาก.
/////////
อ้างอิง :
[1] AIPH Exhibition Regulations & Standards: สมาคมพืชสวนระหว่างประเทศ (AIPH) กำหนดไว้ในหมวดวัตถุประสงค์การจัดงานมหกรรมสากล (A1 & B Category) ว่า งานต้องสื่อสารเรื่องภูมิศาสตร์พรรณไม้ ความหลากหลายทางชีวภาพ และให้คุณค่าทางการศึกษาแก่สาธารณชน (เข้าถึงข้อมูล AIPH Regulations)
[2] AIPH Expo 2026 Udon Thani Official Listing: เอกสารรายละเอียดการรับรองงานมหกรรมพืชสวนโลก อุดรธานี 2569 บนเว็บไซต์สมาคมพืชสวนระหว่างประเทศ (เข้าถึงข้อมูล AIPH Udon Thani Expo)
[3] ทัศนะจากวงการพฤกษศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญพรรณไม้ทนแล้ง: รวบรวมจากข้อสังเกตและการวิเคราะห์ทางอนุกรมวิธานพืช โดย คริสต์มาส ลุนไธสง (ผู้เชี่ยวชาญพืชทนแล้ง), ปราโมทย์ วิจิตรวาณิชยกุล, คุณสุทธิศักดิ์ อักษรนันท์ และความคิดเห็นในเพจเฟซบุ๊กด้านพฤกษศาสตร์ (พฤศจิกายน 2569)
